Virüs Özellikleri
Norovirus, Caliciviridae ailesine ait küçük, zarfsız RNA virüsüdür ve Sapovirus da aynı ailedendir[cite: 2]. Hem Norovirus hem de Sapovirus insanlarda ve hayvanlarda hastalık yapabilir[cite: 2]. Noroviruslar genetik olarak çok çeşitlidir ve 10 genogruba ayrılır[cite: 2]. Her genogrupta birden fazla genotip tanımlanmıştır[cite: 2]. Genogrup I (GI) ve genogrup II (GII) virüsleri insan enfeksiyonlarının çoğundan sorumludur[cite: 2].
Son yıllarda dünya genelindeki salgınların çoğundan GII genotip 4 (GII.4) virüsleri sorumludur ve daha şiddetli hastalık, daha yüksek hastane yatışı ve ölüm oranıyla öne çıkmaktadır[cite: 2]. GII.4'ün bu kadar başarılı olmasının nedeni antijenik bölgelerindeki mutasyonlardır[cite: 2]. Bu mutasyonlar bağışıklık sisteminden kaçmayı kolaylaştırır ve yeni varyantların çıkmasına yol açar[cite: 2]. Asya kıtasının bazı kısımlarında diğer genotiplerle de salgınlar görülmüştür[cite: 2].
Sapovirusun genogrup I, II, IV ve V insanda akut gastroenterite yol açar ve tablo klinik olarak norovirustan ayırt edilemez[cite: 2].
Bulaş
Norovirus oldukça bulaşıcıdır[cite: 2]. Bunun birkaç nedeni vardır: hastalık yapmak için çok az virüs yeterlidir, hasta kişi çok sayıda virüs partikülü atar, saçılım uzun sürer ve virüs çevrede uzun süre canlı kalabilir[cite: 2].
Bakım evleri, kreşler, yolcu gemileri gibi yarı kapalı topluluklarda norovirus atak hızı yüksek salgınlara yol açabilir[cite: 2]. Bulaş fekal-oral yolla veya kusmuk yoluyla olur[cite: 2]. Virüs doğrudan kişiden kişiye geçebilir[cite: 2]. Kontamine yiyecek, su veya virüs bulaşmış yüzeyler aracılığıyla da dolaylı yolla bulaş gerçekleşebilir[cite: 2]. Buz, deniz ürünleri; gıda sektörü çalışanlarının kontamine ettiği salata, meyve, pastane ürünleri gibi hazır gıdalar aracılığıyla da bulaş bildirilmiştir[cite: 2]. Kontamine gıdalar tamamen normal görünebilir veya kokabilir, tadı da tamamen normal olabilir[cite: 2].
Bütün yaş gruplarında, özellikle çocuklarda asemptomatik saçılım sıktır ve iki hafta kadar sürebilir[cite: 2]. Başka bir deyişle belirtisi olmayan kişiler de bulaşın kaynağı olabilir[cite: 2].
Dış Ortam Dayanıklılığı
Norovirus dış ortama son derece dayanıklıdır[cite: 2]. Dondurmaya, 60 °C’ye kadar ısıtmaya, sudaki klora ve alkolle dezenfeksiyona direnç gösterir[cite: 2].
Buharlı pişirme ile virüs hâlâ canlı kalabilir; bu durum özellikle kabuklu deniz ürünlerinin pişirilmesi açısından önemlidir[cite: 2].
Temizlik ve Dezenfeksiyon Önlemleri: Alkol bazlı el dezenfektanlarına dayanıklı olması sebebiyle su ve sabunla el yıkama en etkili korunma yöntemidir[cite: 2]. Özellikle tuvaletten sonra (bakım veren kişiler için bez değişiminden sonra), yemek yemeden veya hazırlamadan önce ve ilaç vermeden önce eller su ve sabun ile en az 20 saniye yıkanmalıdır[cite: 2]. Kusmuk veya dışkı ile kirlenmiş yüzeyler kâğıt havlu ile temizlendikten sonra 1:10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu ile temizlenmelidir[cite: 2]. Mekanik temizlikten önce tek kullanımlık eldiven giyilmesi ve maske takılması koruyuculuk açısından kritiktir[cite: 2].